Köy Yönetimi Nedir .Nasıl OLur

#1
Sponsorlu Bağlantılar
Köy Yönetimi Nedir .Nasıl OLur

KÖY YÖNETİMİ
Geleneksel bir yerel yönetim birimi niteliğinde olan köyler ile ilgili ilk düzenleme 1864 yılında çıkarılan "Vilayet Nizamnamesi" dir. Cumhuriyetin ilk yıllarında kabul edilen 1924 tarihli 442 sayılı yasa ile köyler tüzel kişiliğe kavuşmuşlardır. Tablo-37'de görüldüğü gibi 1927 yılında Toplam nüfusun % 75'i köylerde yaşamaktaydı. Osmanlı İmparatorluğunun çöküş yıllarında ihmal edilen bu nüfus, genç erkeklerin çoğunu savaşlarda kaybetmiş, kıtlık, salgın hastalık ve doğal afetler nedeniyle fakir ve yorgun düşmüştü. Bu durum karşısında isabetli bir kararla kalkınma hareketi köylerden başlatıldı ve bu hareketin yasal dayanağı olarak 1924 yılındaki köy kanunu çıkarıldı. Köyler için hızlı kalkınmayı öngören yasada, köy idaresinin kuruluşu, organları, görevleri ve merkezi yönetimle ilişkileri açık ve anlaşılır ifade ile belirtilmiştir (Karatepe,1990:38).
Yapılan düzenlemelerin ekonomik ve sosyal önlemlerle desteklenmemesi, ülkenin ekonomik ve sosyal yapısındaki hızlı değişmeler sonucunda köy yasası istenilen sonuçları verememiştir. İkinci dünya savaşı sonrasında, Türkiye'de kırsal alanda yapısal bir dönüşüm yaşanmıştır. Bu dönüşümle beraber kırsal alanlardan kentlere göçün artığını görmekteyiz. Bu olgunun ortaya çıkışında iki önemli bağımsız değişkenin etkili olduğu kabul edilmektedir. Bunlar Türkiye'de nüfus artış hızının çoğalması ve tarımsal kesimde hızlı bir mekanizasyona gidilmesidir. Bu iki bağımsız değişken bir diğerinin etkisini artırarak kırsal alandaki daha önceki dengenin bozulmasına neden olmuş ve yapısal bir dönüşümü başlatmıştır (Tekeli,1982:85).
Günümüzde köylerimiz sorunlarını kentlere aktaran birimler görünümündedir. Kitlelerin köyden kente göçü devam etmektedir. Kentlerimizdeki sanayileşme hızı, artan nüfusa iş olanakları sağlamaktan uzak olduğundan, çoğu hizmet kesiminde çalışan ve gecekondularda oturan köylülerin oluşturduğu yeni bir şehirli tipi ortaya çıkmıştır.
Tablo-37'de köyde yaşayan nüfusun genel nüfusa oranı gösterilmiştir. 1927'den bu yana bu oran azalan bir seyir göstermektedir. 1927-1950 döneminde % 70'lerde seyreden bu oran 1950 sonrası kentlere göçlerinde etkisi ile % 60 lara gerilememiştir. 1990 sayımında ise köyde yaşayan nüfusun toplam nüfusa oranı % 33 düzeyindedir.

Tablo-37 : Sayım Yıllarına Göre Köy Nüfusunun Genel Nüfus

İçindeki Yeri

SAYIM YILI

GENEL NÜFUS
(A)


KÖY NÜFUSU
(B)


(B)/(A)

1927

13,648,270

10,365,330

76

1935

16,158,018

11,982,476

74

1940

17,820,950

13,067,646

73

1945

18,790,188

13,645,168

73

1950

20,947,188

15,178,523

72

1955

24,064,763

16,260,409

68

1960

27,754,820

17,760,176

64

1965

31,391,421

18,603,758

59

1970

35,605,176

18,851,197

53

1975

40,347,719

19,847,277

49

1980

44,736,957

19,213,353

43

1985

50,664,458

19,441,011

38

1990

56,473,035

18,559,591

33


Kaynak: Sabri Yaşayan, 1993'de Belediyelerimiz, Türk Belediyecilik Derneği, Ankara 1993
Türkiye'de değişik nüfus ölçeklerinde ve farklı sosyo- ekonomik ve kültürel yapıya sahip 36.250 civarında köy bulunmaktadır. Tablo-38'de nüfus büyüklüklerine göre bu köylerin dağılımı ve nüfusu görülmektedir.
Tablo-38: Büyüklüklerine Göre Köy Muhtarlıkları ve Nüfus Toplamları


BÜYÜKLÜK


SAYI

%

NÜFUS TOP.

%

250'den Az

251-500

501-1000

1001-2000

2001-5000

5000'den Fazla


10,887

10,941

9,033

3,537

1,610

216


30,1

30,2

24,9

9,8

4,4

0,6


1,645,567

3,992,260

6,329,376

4,749,983

4,505,981

1,923,748


7,1

17,2

27,4

19,5

19,5

8,3


TOPLAM

36,227

100

23,146,684

100


Kaynak: DİE, 1990 Genel Nüfus Sayımı, İdari Bölünüş, Ankara, 1991
Bu köylerin büyük bir bölümü küçük yerleşim birimi niteliğindedir. Nüfusu 500'ün altında kalan köylerin oranı % 60.3'dür. Kümülatif toplam içerisine nüfusu 500-1000 arasında olan köyleri de dahil edersek bu oran % 85.2'ye ulaşmaktadır. Nüfusu 1000'in üzerinde olan köylerin oranı ise % 14.8 dir. Köylerimizdeki ortalama nüfus ise 639 dolayındadır.
 

#2
Köy Kanunu'na göre köyün Köy Derneği, İhtiyar Meclisi ve Muhtar olmak üzere üç organı vardır. Tablo-38' de köy yönetimi organları ve genel yapısı gösterilmiştir. Buna göre köyler seçmenlerin oluşturduğu bir köy derneğine, seçimle gelen bir muhtara ve muhtarın başkanlığındaki seçilmiş ve doğal üyelerden oluşan Köy ihtiyar kurullarından oluşan bir örgütlenme yapısına sahiptir.
köy Derneği
Köyde en az altı aydan beri oturan ve siyasi hakları kullanma ehliyetine sahip olan tüm köylülerin oluşturduğu en geniş kapsamlı köy organıdır. Köy derneğinin başlıca görevleri ise şunlardır: köy muhtarını ve ihtiyar meclisi üyelerini seçmek, köy imamını seçmek, köy yasasına göre isteğe bağlı işlerin zorunlu işler kapsamına alınmasına karar vermek. Köy imamını seçme yetkisinin 1965 yılında çıkarılan 633 sayılı yasa ve buna dayanılarak çıkarılan "Diyanet İşleri Başkanlığı Cami Görevlileri Yönetmeliği" hükümleri karşısında uygulanma şansı kalmamıştır.
Köy Encümeni (İhtiyar Meclisi)
Demokratik toplumlarda seçme ve seçilme hakkına sahip olan her kişi bu hakkını kullanarak demokratik mekanizmalara katkıda bulunabilir. Yasa'da "Köy İhtiyar Meclisi" olarak adlandırılan yönetim organı buna olanak veren bir yapıya sahiptir. Bu nedenle bu organın farklı anlama gelecek şekilde ihtiyar meclisi olarak adlandırılması yanlıştır. Köy adına karar alma yetkisi seçme ve seçilme hakkına sahip olan herkesi ilgilendirdiğinden bu adlandırma yerine "Köy Encümeni" şeklinde bir ifade daha doğru olacaktır.
Köy encümeni, köye ait işlerin görüşülüp düzenlendiği ve yürütme ile ilgili kararların alındığı ve bunlarla ilgili denetlemelerin yapıldığı organdır. Köy Encümeninin seçilmiş ve doğal üyeleri olmak üzere iki tür üyesi vardır. Köy encümeninin doğal üyeleri köy imamı, öğretmeni veya başöğretmeni, varsa birinci sınıf ebeler,sağlık memurlarıdır. Köy encümenine nüfusu 1000'den az olan köylerde 8, 1000-2000 arasındaki köylerde 10 ve 2000'in üzerindeki köylerde 12 kişi seçilir. Seçilen üyelerin yarısı asıl diğer yarısı ise yedek üyelerdir. (R.G.,18 ocak 1984 no:18285, 2972 Sayılı yasa)Köy encümeni, aşağıdaki hizmetleri yerine getirir:i. Köy işlerini görüşmek üzere muhtarın başkanlığında haftada


en az bir kez toplanmak. Üyelerin isteği ile veya muhtarın çağrısı ile olağanüstü olarak her zaman toplanabilir.
ii. Köy işlerinin önem sırasına göre belirlemek ve bunları çözümlemek,
iii. İmece yoluyla yapılacak hizmetleri belirlemek ve alınacak salma ve diğer paralara karar vermek.
iv. Köy hizmetlerinin yapılabilmesi için gerekli görülen başkalarına ait taşınmazların satın alınmasına, kamulaştırılmasına karar vermek.
Köy Muhtarı
Köyün yürütme organı konumundadır Köy tüzel kişiliğinin başı ve aynı zamanda genel idarenin köydeki temsilcisidir. Köy kanununun 10.md 2.fıkrasında "muhtar devletin memurudur. Devlet işlerinde görevini 36.md'ye göre yapar" denmektedir. Muhtarın devlet adına yaptığı görevler çıkarılan yasa ve tüzükleri halka duyurmak, dirlik ve düzeni korumak, salgın ve bulaşıcı hastalık durumunda ilgili makamları bilgilendirmek, nüfus kayıtlarını tutmak, mahkeme kararlarını ilgililere duyurmak ve asker toplamaktır (Keleş,1992:148).
Muhtarın köy idaresinin başı ve yürütme organı olarak yerine getirmek zorunda olduğu görevlerin başlıcaları ise şunlardır: köyün zorunlu işlerini köy encümeni ile konuşarak yapmak veya yaptırmak, köyün isteğe bağlı işlerinin yapılabilmesi için köylülere öncülük etmek, köy encümeni kararı ile köy işlerine harcanacak paraları toplamak, köy işleri ile ilgili konularda yasal mercilere başvurmak, yetkili kılındıkları taktirde evlendirme memurluğu görevini yapmak (Nadaroğlu,1989:350; Keleş,1992:149).



KÖy YÖnetİmİnİn GÖrevlerİ

Köy yönetimin görevlerini 7 ana grupta toplamak mümkündür. Bunlar;
1. Sağlık ve sosyal yardım görevleri : çevre sağlığı görevleri, sosyal yardım görevleri,
2. Bayındırlık ve imar görevleri: yol,içme suyu, cami, mescit, köy konukevi, taşınmaz malların tescili, imar planı ve konut yapımına ilişkin görevleri, dogal afetlere ilişkin görevler,
3. Esenlik ve kolluk görevleri: nüfusa ait belgelerin düzenlenmesi evlendirme işleri, halkın güvenliği için önlemler almak,
4. Kültür ve egitim görevleri: okul arazisi sağlamak, okul yapım ve donatımına halk katkısını sağlamak, bilgi arttırıcı kitaplar getirmek, köyde oyun alanları açmak,
5. Tarımsal görevler: tarımsal verimliliğin arttırılması, tarımsal savaş, çiftçi mallarının korunması, çeltik tarımı ile ilgili, hayvancılıkla, ormancılıkla ilgili görevler,
6. Ekonomik görevler: pazar çarşı yeri açmak, ortak değirmen, köyde zanaatkar yetiştirmek vb.,
7. Diğer görevler: Yasa ve tüzükleri halka duyurma, ceza, vergi, askerlik ile ilgili duyuru görevleri, binaların numaralandırılması, alanlara ad verilmesi, turizm görevleri vb.,
Köy yönetiminin görevlerini, köy yasasının 12-14. maddelerine dayanarak zorunlu ve istege bağlı olarak ikiye ayırmakta mümkündür. Buna göre;
i. Köy Yönetiminin Zorunlu görevleri : Köye temiz ve sağlıklı içme suyu getirmek, evlere birer lağımlı tuvalet yaptırmak, evlerin etrafını ve çevresini temiz tutmak, köy içinde ve etrafında sivrisinek üremesine meydan vermeyecek önlemleri almak, hayvan hastalıklarını zamanında ilgili yerlere haber vermek gibi genel sağlığı koruyucu işleri yapmak, çiftçi mallarını koruyucu önlemler almak, zararlı böceklerle mücadele etmek, köyü ve çevresini ağaçlandırmak gibi tarım ve hayvancılığı kollayıcı görevler yapmak, köyde köy odası, okul, mescit, meydan, çaprazyollar yapmak gibi imar ve bayındırlık görevleridir.
ii. İsteğe Bağlı Görevleri : Köyde ahırlarla evleri ayırmak, binaları zaman zaman badana etmek, köyde çamaşırhane, hamam, çarşı, pazaryeri yapmak, köye ortaklaşa bazı tarım aletleri almak ve ortaklaşa girişimlerde bulunmak, köyün ihtiyacı bulunan zanaat erbabını yetiştirmek, mezralara iyi bakmak
gibi görevlerdir.
 

#3
KÖy YÖnetİmlerİnİn Gelİrlerİ

Köyler günümüzde önemli kaynak sıkıntısı içerisinde olmalarına karşın, belediyeler gibi politik alanda etkin hale gelemediklerinden basın, radyo, televizyon baskı gruplari ile
olan ilişkilerinin örgütlenememesi nedeniyle bu kurumlar seslerini duyuramamışlardır (Nadaroğlu,1989:354).
Köylerin gelir durumu hakkında bir fikir edinebilmek için 1990 yılı verilerine göre Tablo-38 ve Tablo-40'daki verilerden hareketle hesapladığımız rakamlara göre toplam köy bütçesi gelirlerinden bir köye düşen miktar 6.239.517 TL, Köylü nüfusu başına düşen miktar ise 9765.5 TL dir. İmece gelirlerinin çıkarılması durumunda bu miktar daha da düşecektir.
Bu kısa saptamadan sonra köylerin gelirlerini incelersek, köy yönetimin başlıca gelirlerinin köylünün bedeni yükümlülüğü olan imece, köylünün maddi ve ayni katılması olan salma, yasada köy parası başlığı altında sayılan resim, harç,hasılat ve yardımlar olduğunu görüyoruz.
Salma
Köy kanununa göre köylerin önemli gelir kaynaklarından birisidir. Köy sınırları içerisinde yapılacak işler için köyde oturanlardan ve köyde oturmayıp köy ile maddi ilişkisi olanlardan alınan salma geliridir. Ödeme gücüne göre ve köyün zorunlu işleri ile aylıklı görevlilerin ücretleri için alınabilir. Salmanın köy yasası'ndaki düzenleniş biçimine ilişkin şu eksiklikler dikkati çekmektedir:
i. Yükümlüsü belli değildir,
ii. Hangi işler için salma salınacağı gösterilmemiştir,
iii. Ne kadar salma salınacağı belirtilmemiştir,


KÖY GİDERLERİ
Köy yasasına göre köylerin giderleri zorunlu ve isteğe bağlı giderler olarak ikiye ayrılmaktadır. Köyün zorunlu giderleri ise şunlardır;
i. Köy muhtarı ve köy işlerini görecek bekçi, koruyucu, köy katibi vb. görevlilerin ücretleri.
ii. Köyün zorunlu işleri kapsamına giren görevler için yapılması
gereken giderler. Kültür ve eğitim giderleri, sağlık ve sosyal yardım giderleri, bayındırlık giderleri, asker ailelerine yardım giderleri zorunlu giderler kapsamında ele alınmaktadır.
iii.Köy adına ödenmesi gereken vergi ve diğer paralar

Öncelikle, köylerin zorunlu hizmetleri için harcamaların yapılması gereklidir. Zorunlu işler tamamlanmadan, isteğe bağlı işlere geçilemez. Tablo-43'de köy yönetimlerinin bütçe giderlerinin 1984-1990 dönemindeki gelişimi görülmektedir.
Tablo-43: Köylerin Bütçe Giderleri ve yüzde dağılımı

1984
198519861987198819891990GİDER (MİL:TL.)İDARİ HİZ.
ZİRAAT VE EK.
KÜLTÜR HAR.
SAğLIK VE SOSYAL
BAYINDIRLIK
ASKER AİL.YRD.
DİğER

16,026 2,845
914
1,259
1,767
6,481
34
2,726

30,336 4,341
2,039
2,309
3,420
12,638
90
5,499

41,631 6,198
2,572
3,381
5,228
16,160
191
7,901

56,129 8,622
3,654
5,116
7,232
20,197
525
10,738

76,400 11,555
4,923
6,138
10,232
27,433
367
15,732

118,441 20,447
7,411
10,199
15,385
41,904
645
22,450

226,038 35,333
14,637
23,210
31,205
76,887
2,658
42,108

GİDER (MİL:TL.)İDARİ HİZ.
ZİRAAT VE EK.
KÜLTÜR HAR.
SAğLIK VE SOSYAL
BAYINDIRLIK
ASKER AİL.YRD.
DİğER

100 17,75
5,70
7,86
11,03
40,44
0,21
17,01

100 14,31
6,72
7,61
11,27
41,66
0,30
18,13

100 14,89
6,18
8,12
12,56
38,82
0,46
18,98

100 15,36
6,51
9,11
12,88
35,98
0,94
19,21

100 15,12
6,44
8,03
13,39
35,91
0,48
20,62

100 17,26
6,26
8,61
12,99
35,38
0,54
18,95

100 15,63
6,48
10,27
13,81
34,02
1,18
18,63


Kaynak: DİE, Türkiye İstatistik Yıllığı, Ankara 1993 sh:670

Köylerin 1984-1990 döneminde harcamalarının ortalama % 37.4'ü köy odası, köy konağı, köye ait dükkan, kütüphane, gazino gibi binaların yapım ve onarımını içeren bayındırlık harcamalarına ayrılmıştır. Köy işlerinin düzenli ve sürekli yürütülmesi için yapılan İdari harcmaların dönem içerisindeki ortalaması % 15.76 oranındadır. Sağlıklı içme suyu tesisleri, temizlik ve sağlık harcamalarını kapsayan sağlık ve sosyal yardım harcamalarının oranı % 12.56 dır. Köy okulu, öğretmen evi, köy okullarının yakacak, aydınlatma, temizlik, ders araçları giderlerini kapsayan kültür harcamalarının oranı ise % 8.51 olurak gözlenirken ziraai ve ekonomik harcamaları % 6.32, asker ailelerine yardımlar % 0.58 oranında gerçekleşmiştir.