Ünite 1 / Sosyolojiye Giriş ve Yöntem

Siraç

Yönetici
Admin
Editör
#1
Sponsorlu Bağlantılar
Ünite 1 / Sosyolojiye Giriş ve Yöntem

Sosyolojinin inceleme alanı, bireyin içinde yer aldığı grup ve bu grubun davranışlarıdır Buradan hareketle sosyolojiyi şu şekilde tanımlamak mümkündür:

Sosyoloji, insanların grup içi davranışlarını ve bireylerin davranışlarını etkileyen toplumsal güçleri inceleyen sosyal bir bilim dalıdır Sosyoloji (toplumbilim), bir bütünü oluşturan bireylerin bütün davranışlarını inceler ve analiz eder Dikkat edilmesi gereken nokta, sosyolojinin bireyi tek başına inceleme konusu yapmayıp onu üyesi olduğu grubun içinde incelemesidir Çünkü yalnızca bireysel davranışların incelenmesi psikolojinin konusudur Sosyoloji incelemesinde, bireyin içinde bulunduğu grubu nasıl etkilediğini ve üyesi olduğu grubu nasıl etkilediğini ortaya çıkarmaya çalışır Üniversiteleri, aileyi, sendikaları, siyasal partileri, inanç gruplarını ve örgütleri inceleyen sosyoloji, bireysel davranışları inceleme konusu yapmaz

Sosyoloji, çeşitli yollarla bilgiyi elde eden ve bilgi üreten sosyal bir bilim dalıdır Bilim ise, mantık ve sistematik yollarla bilginin elde edilmesi ve üretilmesidir

Bilim dalları temel olarak iki bölümde incelenir Bunlardan ilki doğa bilimleri, ikincisi ise sosyal bilimlerdir Bilimin Çeşitleri:

Doğa Bilimleri
• Fizik
• Kimya
• Biyoloji

Sosyal Bilimler
• Psikoloji
• Sosyal Psikoloji
• Sosyoloji
• Tarih
• Ekonomi

SOSYOLOJİNİN ALT DALLARI

Sosyoloji, toplumsal yaşamın belirli bir yönünü konu almasına göre çeşitli alt dallara ayrılır Sosyolojinin alt dalları şunlardır:

Bilgi Sosyolojisi: Sosyolojinin bu alt dalı; uygarlık, kültür, toplum, sınıf ve grup tiplerine göre incelikli bilgi türlerini ve biçimlerini araştırır
Ekonomi Sosyolojisi: Ekonomi bilgilerinden faydalanarak; teknoloji, gelir dağılımı, tüketim ve farklılaşması, iş
bölümü, ulusal düzeyde karar mekanizmaları ve yapıları gibi konuları araştırır

Sanayi Sosyolojisi: Çalışma ya da iş sosyolojisi olarak da adlandırılan sanayi sosyolojisi; örgüt sosyolojisi, psikoloji, sosyal psikoloji, iş idaresi, ekonomi gibi dalların kurdukları ilişkileri kapsamakta ve bunları bir sentez haline getirmeye çalışmaktadır Mesela sanayi sosyolojisi bir sanayi dalını inceleyecekse; verimlilik, işçi-işveren ilişkileri, sendikalaşma oranı, işyerinin ve çalışanların güvenliği ve işyerinin yapısı gibi konuları araştırır

Kent Sosyolojisi: Kentlerin oluşumu, konutları, kent yaşamının insan ve toplum üzerine etkileri, kentsel yaşam, kentsel yaşamın doğurduğu sorunlar, kentlerin yerleşim düzeni, yeni kentlerin kuruluşu ve gelişmesi, kentsel imajların gruplara göre değişimi gibi konuları inceler

Köy Sosyolojisi: Tarım kesiminin sorunları, kırsal alandaki toplumsal değişme, teknolojik değişmenin yarattığı sorunlar, değer sistemlerindeki değişmeler, kasaba-köy-şehir ilişkileri, köyde liderlik sorunu, köyün genel yönetim sorunları gibi konularını incelemektedir

Din Sosyolojisi: Dinin toplumdaki yeri ve diğer toplumsal kuram ve oluşumlar üzerindeki etkileri teknolojik, ekonomik ve toplumsal değişmenin dinsel yaşamı belirleme biçimleri, sanayileşme ve kentleşme ile dinsel yaşam arasında ilişkiler, dinsel otoritenin toplumsal rolü ve gücü, kültür ve uygarlıkların dinsel temelleri, gibi konular din sosyolojisinin inceleme alanıdır

Hukuk Sosyolojisi: Özellikle hukuk, ahlâk ve halkın görenek ve kurallarını ayırt etmede, yükümlülük düşüncesinin gelişiminde, suçluluk, ailelerin evrimi ve boşanma, yetki ve sorumluluk gibi konuları inceler

Siyaset Sosyolojisi: En önemli amacı, toplumların yapılarıyla siyasal rejimleri arasındaki ilişkileri inceleyerek bir siyasal rejim modeline ulaşmaktır Siyaset sosyolojisinde siyasal parti tiplerinin, parti fonksiyonlarının ve parti sistemlerinin incelenmesi önemlidir Bu grupların ekonomik ve toplumsal kökenleri, siyasal otorite üzerindeki etki
yolları ve biçimleri gibi konular araştırılır

Eğitim Sosyolojisi: Sosyal ve ekonomik kalkınmada eğitim önemi ve ülkenin nüfus yapısının özelliklerine uygun bir eğitim planlamasına duyulan ihtiyacın belirlenmesi gibi konuları inceler Eğitim sosyolojisi tüm ülkelerin kanunlarında belirtilen sosyal adalet, eğitimde fırsat eşitliği ve bölgeler arası dengesizliğin giderilmesi gibi temel toplumsal kuralları tespit etmeye çalışır
Uygulamalı ve Klinik Sosyoloji: Uygulamalı sosyoloji, bilgi ve pratiğin birlikte kullanılmasıdır Sosyoloji burada sorunları çözme aracıdır Uygulamalı sosyolojinin bir grubunda ise sosyologlar değişime bizzat katılarak çözümler getirmeye çalışırlar ve bu tür sosyoloji klinik sosyoloji olarak adlandırılır

SOSYOLOJİDE KULLANILAN ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ

Diğer bilim dalları gibi sosyoloji de araştırma yapar ve bilgi toplar Bununla kanunlara ulaşmaya çalışır Yöntem: Belirli bir amaca ulaşmada kullanılan yolların tümüdür

Bilimsel Yöntem: Gerçeği öğrenmek ve toplumsal gelişme yasalarına ulaşmak amacıyla sistematik bilgi edinme yolu olarak tanımlanır

Bilim Çalışmaları
Bilim, birbirleriyle ilgili iki çalışmayı kapsar:

• Teori (Bilgiyi biriktirmek)
• Yöntem (Veri toplamak)

Uygun yöntemler kullanarak toplanan bilgilerle kuramların doğruluğu ya da yanlışlığı ispat edilebilir
Kuram: Bilgi edinme sürecinin herhangi bir aşamasında ortaya atılan, bilimsel yöntemle saptanmış bilgilerden oluşan iç tutarlığı olan bir açıklama biçimidir Kuramlar çeşitli olaylar arasındaki ilişkileri göstermeye ve bağlar kurmaya çalışır ve “Niçin?” sorusuna cevap arar

Kuram üç temel unsurdan oluşur;

Önerme; Olaylar arasındaki ilişkileri ortaya koyarlar
Kavram; Toplumsal olay ve olgularda ortak bir niteliği ifade eder Tanımlar; Olayların ve kavramların belirli bir sitematikle ifade edilmesidir

Kuram Süreci: Bu süreçte tanımlardan kavramlara, kavramlardan önermelere, önermelerden de kuramlara ulaşılır Kısaca kuram süreci; Tanım Kavram Önerme Kuram şeklindedir

BİLİMSEL ARAŞTIRMA İLKELERİ

Bilimsel araştırmanın doğru, güvenilir ve geçerli olması için birtakım özellikleri taşıması gerekmektedir

Bilimsel araştırmada bulunması gereken özellikler şunlardır:

Nesnellik (objektiflik): Bilimsel araştırmada kişisel inanç, çıkar, beklenti ve alışkanlıklara yer verilmemelidir Buna bilim ahlâkı da denir

Doğruluk ve Tekrar: Bilimsel araştırmada mümkün olduğu kadar gerçeğe uygun olmalı (doğruluk) ve araştırma sonuçları diğer bilim adamları tarafından da ispat edilebilmelidir (tekrar)

Basitlik ve Açıklık: Bilimsel araştırmanın sonuçları açık ve basit bir şekilde ortaya konulmalıdır Açıklanan kavramların diğer kavramlardan farklılıkları belirtilmeli ve açıklamalarda anlaşılır bir dil kullanılmaya özen gösterilmelidir

Sınırlılık: Araştırılan konunun sınırları belirlenmelidir Böylece konunun dağılıp başka yönlere gitmesi
engellenmiş olur

ARAŞTIRMA YÖNTEMİNİN TEMEL AŞAMALARI Bilimsel bir araştırma yapılırken aşağıdaki aşamalar izlenir:

1 Araştırma konusunun tespiti ve tanımı
2 Konu ile ilgili literatür tarama
3 Hipotezin formüle edilmesi
4 Araştırma yönteminin tespiti (Deney saha araştırması, gözlem)
5 Verilerin toplanması (Hipotezin kabul ya da reddi)
6 Hipotezle ilgili sonuçlara ulaşmak

7 Aşağıdakilerden hangisi bilimsel yöntemde izlenmesi gereken aşamaların ilkini oluşturur?

a Konu ile ilgili kaynakların taranması b Hipotezin formüle edilmesi
c Araştırma yönteminin tespiti d Verilerin toplanması
e Araştırma konusunun tespiti ve tanımı

Hipotez: Olaylar arasında ilişki kurmak ve olayları bir nedene bağlamak amacıyla tasarlanan bir önermedir Bağımsız Değişken: Bir araştırmada neden olarak ele alınan öğe hipotezde belirleyici değişken
Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değiştiği kabul edilen değişkendir

Verileri Toplama ve Analiz Etme Teknikleri
• Deney
• Gözlem
• Saha Araştırması

Gözlem Çeşitleri
Gözlem çeşitleri basit gözlem ve sistematik gözlem olarak ikiye ayrılır Basit gözlem ise katılımlı ve katılımsız gözlem olmak üzere ikiye ayrılır

Basit Gözlem: Standart bir tekniğe dayanmayan tekrarlanması rastlantılara kalmış gözlemdir

• Katılımlı Gözlem: Gözlemci olaya doğrudan katılarak gözlemde bulunur
• Katılımsız Gözlem: Gözlemci gözleyeceği olayın ya da grubun dışında kalarak gözlemde bulunur Sistematik Gözlem: Kullandığı standartlaştırıcı araçlarla toplanan verileri denetleme olanağı sağlar Saha Araştırması
Sosyologların, insanlara çeşitli konular hakkında yazılı ve sözlü sorular sorarak cevap alması ve araştırmasını bu teknikle gerçekleştirmesi, saha araştırması olarak tanımlanır Saha araştırması iki teknik kullanılarak yapılır Bunlar;

• Görüşme (Mülakat) Tekniği
• Anket (Soru Kağıdı) Tekniği: Bilgi verecek kişilerin doğrudan okuyup cevaplayacakları soru ve cevap formlarının hazırlanması yoluyla bilgi toplanmasıdır İki biçimde yapılabilir:
Grup Tipi ve
Postayla

Monografi: Belli bir grup veya özel bir örneğin gözlenmesidir
Örnekleme: İncelenen konunun bütünü üzerinde araştırma yapmak zor olduğu için, incelenen konunun bir kısmının ele alınması, incelenmesi ve varılan sonuçların genelleştirilmesidir Örnekleme için iki genel koşul;
• Örneğin temsil yeteneği
• Örneğin yeterliliği

Verilerin Sunumunda Kullanılan İstatistiksel Teknikler
Verilerin sunumunda iki tür istatistik teknikten faydalanılır:
1 Korelasyon
2 Tablolar biçiminde sunma

GÜVENİLİRLİK VE GEÇERLİLİK
Araştırmada elde edilen bilginin doğruluğu ve sağlamlığı iki koşula bağlıdır:
Güvenilirlik: Bir ölçme aracının ayrı ayrı ölçümlerde kararlı ve benzer sonuçlar elde etme yeteneğidir Geçerlilik: Ölçme aracının ölçmek istediğini doğru olarak ölçebilmesi olarak tanımlanır

ARAŞTIRMA ETİĞİ (AHLÂKI) KURALLARI
Sosyologlar da diğer bilim dallarında olduğu gibi araştırmalarda bazı kurallara uymak zorundadırlar Araştırmacının uymak zorunda olduğu araştırma etiği (ahlâkı) kuralları şunlardır:
1 Açıklık
2 Dürüstlük ve gerçekçilik
3 İlgilenilen objeye veya konuya bir zarar vermemek
4 Araştırmacının kimliğinin saklanmaması

SINAVA YÖNELİK DEĞERLENDİRMELER

• Sosyolojinin tanımı ve incelediği konular…
• Sosyolojinin alt dalları (Hem “Hangisi sosyolojinin alt dalı değildir?” Hem de alt dallardan birinin incelediği konular verilip hangi alt sosyoloji dalına ait olduğu veya sosyolojinin alt dallarından birinin incelediği konular verilip hangisinin sosyolojinin inceleme alanı dışında olduğu)
• Bilimsel araştırma ilkeleri (Hem “Hangisi bilimsel araştırmanın ilkelerinden biri değildir?” Hem de bunlardan birinin açıklamasının verilip, bunun hangi ilke kapsamında olduğu)
• Araştırma yöntemlerinin temel aşamaları
• Anket (soru kağıdı) ile ilgili soru
• Seçeneklerde hangisinin araştırma etiği kurallarından biri olup olmadığı veya bunlardan birinin açıklaması verilerek hangi etik kurala ait olduğu…